Atomkontrollen am Iran: Grossi seet, d'Inspektioune lafen erëm — Teheran bestreit den Ëmfang

Eng eenzeg Fro entscheet dëst Joer iwwer d'Atomdiplomatie mam Iran: kann ee Programm, dee vun zwou Welle vu Loftschléi getraff a säit 2025 virun den Aen vun der Welt verstoppt ass, erëm ënnert eng glafwierdeg international Kontroll bruecht ginn? De Rafael Grossi, de Generaldirekter vun der Internationaler Atomenergie-Agentur (IAEA), huet d'lescht Woch sou kloer wéi nach ni gesot, datt d'Inspekteuren erëm an den Iran zréckkommen — och wann Teheran a Washington sech net eens sinn, wat se iwwerhaapt ënnerschriwwen hunn.

De Grossi huet sech e Mëttwoch beim japaneschen Atomkraaftwierk Fukushima Daiichi virun de Presseleit geäussert. Säi Message: de Kader, deen den amerikaneschen an den iranesche President ënnerschriwwen hunn, léisst beim Iwwerwaache keen Zweiwel op. D'Verifikatioun géif erëm lafen, egal wéi vill politescht Theater dorëm gespillt gëtt.

Ob dat iwwermar geschitt oder an enger Woch oder an zéng Deeg, dat ass wichteg, mä net entscheedend. Dat hei gëtt geschéien.

Fir d'Europäesch Unioun ass d'Saach direkt vu Belaang. Bréissel an déi sougenannt E3 — Frankräich, Däitschland a Groussbritannien — hu 2025 nogekuckt, wéi den Atomofkommes vun 2015 zesummegebrach ass, wat zur Erëmaféierung vun den UNO-Sanktiounen gefouert huet. De Inspekteurszougang erëm hierzestellen ass elo den Test, ob d'Diplomatie nach ëmmer ee Programm anhale kann, dee bis op kuerz un d'Waffequalitéit ugereechert ass.

Wat am Memorandum steet

De Kader heescht den Islamabad-Memorandum, eng Versteesdemech mat 14 Punkten, déi den US-President Donald Trump an den iranesche President Masoud Pezeshkian den 17. Juni 2026 getrennt ënnerschriwwen hunn, no enger Vermëttlung duerch Pakistan. Hien huet déi lescht Kämpf gestoppt, d'Strooss vun Hormuz fir 60 Deeg ouni Maut fir d'Handelsschëffer erëm opgemaach an d'US-Marineblockad vun den iranesche Häfen opgehuewen.

Beim Atomvolet, sou de Grossi, ass den Text däitlech. Et heescht, datt nuklear Aktivitéiten an Anlage mat Material "vun der IAEA iwwerwaacht" ginn, an et ass virgesinn, dem Iran säin ugereechert Uran "um Site ënnert der Opsiicht vun der IAEA" erofzemëschen. Déi méi haart Froen — wéi eng Site, wat genee kontrolléiert gëtt a no wéi engem Zäitplang — goufen op e Verhandlungsfënster vu 60 Deeg verréckelt, dat mat géigesäitegem Averständnis verlängert ka ginn. De Grossi sot, Datumer an Uerter géifen "an Zesummenaarbecht" mam Iran festgehale ginn, an eng Entscheedung géif geschwë falen.

Wou Teheran a Washington auserneegoen

De Spalt tëscht de béide Regierunge ass breet. Den US-Vizepresident JD Vance huet fréi an der Woch gesot, den Iran hätt zougestëmmt, d'Inspekteuren erëm eranzeloossen, an den Trump huet behaapt, Teheran hätt "Atominspektioune vum héchsten Niveau" akzeptéiert. Déi iranesch Responsabel hunn dat staark zréckgewisen.

De stellvertriedenden iraneschen Ausseminister Kazem Gharibabadi sot, den Zougang zu de Site, déi am Krich vu lescht Joer getraff goufen, an zu de Bestänn u ugereecherte Material géif eréischt "am Kader vun engem finalen Ofkommes" gereegelt ginn — a géint en Ofbau vun de Sanktiounen. De Spriecher vum Ausseministère Esmail Baghaei sot, et wier guer net virgesinn, datt UNO-Inspekteuren déi bombardéiert Anlagen ënnersichen. De Grossi seng Säit huet béid Haaptstied opgeruff, opzehéieren, den Ofkommes ëffentlech ze verhandelen: politesch Aussoe wieren "Deel vun der Realitéit", mä entscheedend wier den ënnerschriwwenen Text.

D'Agentur ass net komplett ausgespaart. Nodeem dat iranescht Parlament am Juli 2025 d'Zesummenaarbecht ausgesat hat an d'Inspekteuren d'Land verlooss haten, huet ee neie Kader am September limitéiert Visitten erëm erlaabt; IAEA-Leit hunn am Juni 2026 d'Atomkraaftwierk Bushehr inspizéiert. Mä d'Site am Zentrum vun der Kris bleiwen zou.

Firwat d'Verifikatioun Europa ugeet

Den europäeschen Hiewel leeft iwwer d'Gremie vun der Agentur. Frankräich, Däitschland a Groussbritannien hunn am August 2025 de "Snapback" vum JCPOA ausgeléist, an Enn September goufen d'UNO-Sanktiounen erëm agefouert, ier den EU-Conseil den 29. September 2025 seng eege Mesuren erëm a Kraaft gesat huet. Den 10. Juni 2026 huet de Gouverneursrot vun der IAEA d'Resolutioun GOV/2026/40 ugeholl — agebruecht vun den dräi europäesche Mächten an den USA —, déi vum Iran verlaangt, eng präzis Ofrechnung vu sengem nuklearem Material erauszeginn an den Inspekteuren "ouni Verzécht" e vollen Zougang ze ginn.

D'Héich Vertriederin vun der EU, Kaja Kallas, beschreift déi aktuell Ouverture als fragil an onkomplett. Bei engem Besuch a Pakistan den 1. Juni huet si d'Vermëttlung vun Islamabad gelueft, awer gewarnt, datt e Waffestëllstand nach kee Reglement ass.

"All temporär Versteesdemech tëscht den USA an dem Iran muss vu méi déiwe Gespréicher iwwer dem Teheran säin nuklearen Bestand an aner kritesch Froen gefollegt ginn."

D'Kallas huet derbäigesat, datt si "eng konkret Roll fir d'EU" gesäit, fir datt en eventuellt Ofkommes vu Dauer ass — e Signal, datt Bréissel engagéiert bleiwe wëll, och wann den Islamabad-Text gréisstendeels ouni se verhandelt gouf. An hirer fréierer Erklärung, an där si de Waffestëllstand am Fréijoer begréisst huet, huet d'EU ënnerstrach, datt "d'Diplomatie de Schlëssel ass, fir all offestoend Froen ze léisen".

Wat d'Inspekteuren nach ëmmer net gesinn

D'Verifikatiounslück ass net abstrakt. Virun de Schléi vum Juni 2025 huet den Iran no Schätzunge ronn 440 Kilogramm Uran gehat, dat op 60 % ugereechert war — no un der Waffequalitéit —, dozou méi grouss Bestänn op nidderegem Niveau. Säit de Bombardementer seet d'IAEA, si "kann keng Informatiounen iwwer déi aktuell Gréisst, Zesummesetzung oder Opbewahrungsplaz" vun deem héich ugereecherte Bestand ginn. De Grossi huet ugedeit, datt deen Deel meeschtens an Tunnelen zu Isfahan vergruewe gëtt.

• Natanz a Fordow: dem Iran seng Haaptureechungsanlage goufe schwéier beschiedegt oder zerstéiert a ginn als wuel net méi betribsfäeg agestuuft.
• Isfahan: d'Tunneleingäng bleiwen zougeschott a versigelt, mat onbekanntem Betrib.
• De Bestand: Material op 60 % läit wäit iwwer dem zivile Bedarf; d'Waffequalitéit läit bei ronn 90 %. Den Iran hält drun fest, datt hien keng Atomwaffen ustrieft.

Dat ass d'Beloununng — an d'Risiko — hannert dem Grossi senger Insistenz. Ouni Inspekteuren um Terrain kann weder Europa nach de Rescht vun der Welt bestätegen, wou dem Iran säin empfindlechst Material läit, oder e geheimen Spurt zur Bomm ausschléissen. "Fir Sécherheet ze hunn," sou de Grossi d'lescht Woch, "brauche mir esou séier wéi méiglech e ganz staarkt System vu Verifikatioun." Ob Teheran et zouléisst — a wéi séier —, entscheet, ob den Islamabad-Memorandum eng richteg Aussfaart gëtt oder, sou d'Warnung vun der Agentur selwer, just der Illusioun vun enger.